Gids
Mag je een gesprek opnemen? De regels in Nederland
Wij bouwen Fieldnoter, een app die gesprekken opneemt en op het toestel zelf uitschrijft. De vraag die we het vaakst terugkrijgen gaat niet over techniek. Mag ik dit gesprek eigenlijk opnemen? In Nederland draait het antwoord om één scheidslijn: neem je zelf deel, of niet. Daaromheen ligt een laag regels die gaat spelen zodra je de opname bewaart of doorgeeft.
Alles hieronder is terug te voeren op een wettekst of op de uitleg van de Autoriteit Persoonsgegevens; de bronnen staan onderaan. Het is achtergrondinformatie in gewone taal en geen juridisch advies. Gaat het ergens om, leg het voor aan een jurist of aan je functionaris gegevensbescherming.
In dit artikel
De scheidslijn: deelnemer of derde
Het Wetboek van Strafrecht beschermt het vertrouwelijke gesprek in artikel 139a en verder. De formulering van artikel 139a is precies genoeg om zelf te lezen. Strafbaar is wie met een technisch hulpmiddel een gesprek dat in een woning, besloten lokaal of erf wordt gevoerd opzettelijk “anders dan in opdracht van een deelnemer aan dat gesprek afluistert” of “zonder deelnemer aan dat gesprek te zijn en anders dan in opdracht van zulk een deelnemer opneemt”.
Het verbod is dus geschreven op de derde die meeluistert, en het maakt uitdrukkelijk ruimte voor opnemen in opdracht van een deelnemer. Een collega of advocaat kan de opname voor jou maken zonder dat het artikel in beeld komt.
Artikel 139b doet hetzelfde voor gesprekken elders, op straat of in een café. Daar geldt een extra voorwaarde: het gaat om wie het gesprek heimelijk opneemt. Ook hier zit de uitzondering voor de deelnemer in de wettekst zelf.
De praktische conclusie: neem je deel aan een gesprek, dan raken deze artikelen je niet. Of je de opname mag bewaren of delen wordt door heel andere regels beantwoord.
Wat het strafrecht verder verbiedt
Een aantal andere bepalingen uit die reeks wordt vaak overgeslagen.
- Artikel 139c gaat over het aftappen of opnemen van gegevens die niet voor jou bestemd zijn. Het tweede lid maakt een uitzondering voor opnemen “door of in opdracht van de gerechtigde tot een voor de telecommunicatie gebezigde aansluiting, behoudens in geval van kennelijk misbruik”. Je eigen telefoongesprek opnemen is dus iets anders dan de lijn van een ander aftappen.
- Artikel 139d richt zich op de voorbereiding: strafbaar is wie een technisch hulpmiddel op een plaats aanwezig doet zijn met het oogmerk dat daarmee wederrechtelijk wordt afgeluisterd of opgenomen. De recorder achterlaten telt dus al.
- Artikel 139e maakt strafbaar wie beschikt over een opname waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat die wederrechtelijk is verkregen, en wie zulke gegevens opzettelijk aan een ander bekendmaakt of ter beschikking stelt.
- Artikel 139g doet iets vergelijkbaars voor niet-openbare gegevens waarvan je weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat ze door misdrijf zijn verkregen. Het tweede lid bevat een uitzondering die er voor journalistiek werk toe doet: niet strafbaar is wie te goeder trouw heeft kunnen aannemen dat het algemeen belang het gebruik ervan vereiste.
Het strafrecht kijkt dus verder dan het moment van opnemen: ook wat eraan voorafging en wat erna gebeurt telt mee.
Zodra je de opname bewaart of deelt
Een stem is een persoonsgegeven, en de inhoud van een gesprek bevat er meestal nog een aantal, van namen en functies tot uitspraken over collega's. Zodra je een opname vastlegt verwerk je persoonsgegevens, en komt de AVG in beeld. De Autoriteit Persoonsgegevens noemt zes grondslagen voor verwerking en schrijft daarbij dat je zelf moet beoordelen welke voor jou van toepassing is, voordat je begint.
Eén uitzondering betreft veel mensen. De AP formuleert die zo: “Verwerking van persoonsgegevens puur voor persoonlijk of huishoudelijk gebruik is wel altijd toegestaan. Dit valt niet onder de AVG.” Een opname die je voor jezelf maakt en houdt, valt daar in de regel onder. Zit er een organisatie, een cliënt of een werkgever achter, of geef je de opname door, dan ben je terug binnen de AVG en heb je een grondslag nodig.
Let ook op de inhoud. Gaat het over gezondheid of andere bijzondere persoonsgegevens, dan is verwerking volgens de AP in beginsel verboden tenzij je aan strenge extra eisen voldoet. Een gesprek met een cliënt raakt die categorie sneller dan je denkt. Waar de opname wordt verwerkt bepaalt hoeveel partijen er in je keten zitten; dat werken we uit in notuleren met AI en de AVG.
Opnemen in een werkrelatie
Op het werk lopen twee richtingen door elkaar.
De werkgever die opneemt. Hier is de AP uitgesproken. Voor elke vorm van controle van werknemers gelden dezelfde voorwaarden: een grondslag, noodzaak, het informeren van je personeel, respect voor vertrouwelijke communicatie, en vooraf instemming van de ondernemingsraad. Bij stelselmatige monitoring komt daar een DPIA bij.
Toestemming van de werknemer is daarvoor geen goede route. De AP schrijft: “Houd er dan rekening mee dat werknemers een verzoek van hun werkgever moeilijk kunnen weigeren. Dit heeft te maken met de machtsverhouding tussen u en uw werknemers. Daardoor is (uitdrukkelijke) toestemming niet goed te gebruiken als grondslag voor het monitoren van personeel.” Meestal komt de werkgever uit bij gerechtvaardigd belang.
Over telefoongesprekken is de AP kort: opnemen mag als het noodzakelijk is, en de werknemer heeft het recht om te weten dat er wordt opgenomen. Eenmalig melden bij indiensttreding is niet genoeg, en ook de gesprekspartner aan de andere kant van de lijn moet vooraf worden geïnformeerd. Heimelijk opnemen mag volgens de AP vrijwel nooit; de uitzonderingen liggen in de sfeer van bedreigingen en bommeldingen, of van een vermoeden dat een werknemer iets strafbaars doet. Begeleiden of beoordelen hoort daar uitdrukkelijk niet bij.
De werknemer die opneemt. Als deelnemer raken artikel 139a en 139b je niet, ook niet in een functioneringsgesprek. Daarmee is de kous niet af: artikel 7:611 BW verplicht werkgever en werknemer zich als goed werkgever en goed werknemer te gedragen, en dat is een open norm waar een rechter naar kan kijken als de opname later een rol speelt.
Vijf situaties naast elkaar
Lees de tabel als een kaart van de vragen die je zelf moet stellen.
| Situatie | Artikel 139a of 139b Sr | AVG in beeld | Wat je zelf regelt |
|---|---|---|---|
| Je neemt je eigen gesprek op, voor jezelf | Niet van toepassing | Doorgaans niet | Zodra je het deelt verandert dit |
| Een collega neemt op in jouw opdracht | Niet van toepassing | Ja, zodra het werk raakt | Grondslag en informeren |
| Je laat een recorder achter bij een gesprek zonder jou | Dit is wat de bepalingen verbieden | Ja | Bezit en doorgeven zijn strafbaar |
| Werkgever neemt gesprekken van personeel op | Meestal geen deelnemer | Ja, altijd | Grondslag, noodzaak, OR-instemming, DPIA |
| Je neemt op voor een publicatie | Niet van toepassing | Deels, zie artikel 43 UAVG | Publicatie is een aparte afweging |
Publiceren en gebruiken als bewijs
Opnemen en naar buiten brengen zijn twee handelingen met elk een eigen toets.
Publiceren. Voor journalistiek werk bestaat een echte uitzondering. Artikel 43 van de Uitvoeringswet AVG bepaalt dat die wet, op een handvol artikelen na, niet van toepassing is op verwerking voor uitsluitend journalistieke doeleinden, en zet daarnaast hele hoofdstukken van de AVG opzij. Dat is geen vrijbrief: artikel 139e stelt het opzettelijk bekendmaken van gegevens uit een wederrechtelijke opname strafbaar, en de publicatie zelf kan een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer opleveren waar een rechter los van het opnemen naar kijkt.
Als bewijs. Hier valt het antwoord de andere kant op dan mensen verwachten. Artikel 152 Rv bepaalt dat bewijs door alle middelen kan worden geleverd en dat de waardering aan de rechter is overgelaten. De Hoge Raad werkte dat in 2014 uit:
“In een civiele procedure geldt niet als algemene regel dat de rechter op onrechtmatig verkregen bewijs geen acht mag slaan. In beginsel wegen het algemene maatschappelijke belang dat de waarheid in rechte aan het licht komt, alsmede het belang dat partijen erbij hebben hun stellingen in rechte aannemelijk te kunnen maken, welke belangen mede aan art. 152 Rv ten grondslag liggen, zwaarder dan het belang van uitsluiting van bewijs. Slechts indien sprake is van bijkomende omstandigheden, is terzijdelegging van dat bewijs gerechtvaardigd.”
Een opname kan dus toelaatbaar zijn als bewijs en tegelijk onrechtmatig verkregen. Dat de rechter ernaar kijkt beschermt je niet tegen een claim over hoe je eraan kwam.
Wil je FG of IT-team de technische kant? De factsheet beschrijft datastromen en netwerkgedrag.
Lees de IT-factsheet →Wat we in de praktijk aanhouden
De regels laten meer toe dan mensen verwachten, en toch is het zelden verstandig die ruimte op te zoeken. Wat wij aanhouden:
- Vraag het aan het begin. Eén zin haalt de discussie weg, en meestal reageert de ander gewoon met ja.
- Schrijf op waarom je opneemt. Een doel dat je vooraf kunt benoemen is precies wat de AVG een grondslag noemt.
- Spreek een bewaartermijn af en houd je eraan. Materiaal dat je niet meer hebt kan ook niet uitlekken.
- Behandel opnemen en verspreiden als twee besluiten. Dat je mocht opnemen zegt niets over waar de opname heen mag.
Veelgestelde vragen
Mag ik een gesprek opnemen waar ik zelf aan deelneem?
De artikelen 139a en 139b van het Wetboek van Strafrecht richten zich op wie opneemt zonder deelnemer aan het gesprek te zijn. Neem je zelf deel, dan val je buiten die omschrijving. Zodra je de opname bewaart of doorgeeft buiten puur persoonlijk gebruik komt de AVG in beeld. Dit is algemene informatie, geen juridisch advies.
Moet ik de ander vertellen dat ik het gesprek opneem?
Artikel 139a en 139b koppelen de strafbaarheid aan je positie in het gesprek; of je de opname meldt speelt daar geen rol. Zodra de AVG van toepassing is hoort er wel een informatieplicht bij. Vooraf melden voorkomt discussie achteraf en kost meestal één zin.
Mag mijn werkgever mijn telefoongesprekken opnemen?
Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens mag dat als het noodzakelijk is, bijvoorbeeld om de dienstverlening in een callcenter te verbeteren, en heb je het recht om te weten dat je gesprek wordt opgenomen. Daarnaast gelden de algemene voorwaarden voor controle van werknemers, met instemming van de ondernemingsraad en in veel gevallen een DPIA. Heimelijk opnemen mag volgens de AP vrijwel nooit.
Kan ik een heimelijke opname gebruiken als bewijs?
Artikel 152 Rv bepaalt dat bewijs door alle middelen kan worden geleverd en dat de waardering aan de rechter is. De Hoge Raad oordeelde in 2014 dat in een civiele procedure niet als algemene regel geldt dat de rechter op onrechtmatig verkregen bewijs geen acht mag slaan, en dat terzijdelegging alleen bij bijkomende omstandigheden gerechtvaardigd is.
Mag ik een opname van een gesprek publiceren?
Publiceren is een aparte stap. Artikel 43 van de Uitvoeringswet AVG zet grote delen van de AVG opzij voor verwerking voor uitsluitend journalistieke doeleinden. Het strafrecht blijft gelden: artikel 139e stelt het opzettelijk bekendmaken van gegevens uit een wederrechtelijke opname strafbaar. Ook de publicatie zelf kan een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer opleveren.
Bronnen
- Wetboek van Strafrecht, artikel 139a tot en met 139g
- Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, artikel 152
- Uitvoeringswet AVG, artikel 43
- Burgerlijk Wetboek Boek 7, artikel 611
- AP, Grondslagen AVG uitgelegd
- AP, Voorwaarden voor controle werknemers
- AP, Voorwaarden voor heimelijke controle werknemers
- AP, Controle van communicatiemiddelen
- Hoge Raad 18 april 2014, ECLI:NL:HR:2014:942, r.o. 5.2.3
We hebben Fieldnoter gebouwd omdat de vraag waar de opname terechtkomt te vaak onbeantwoord blijft. Opnemen of importeren, transcriberen en sprekers herkennen gebeurt op je iPhone zelf, zonder account en zonder upload. Je eigen afwegingen over opnemen blijven van jou, en deze gids vervangt geen jurist. De toestelroute houdt alleen de keten kort.
Bekijk Fieldnoter